Gezeik met plassen, wanneer moeten mannen aan de bel trekken?

Bij de meeste mannen groeit de prostaat in de loop van hun leven. Hierdoor kunnen plasproblemen ontstaan, vooral vanaf een leeftijd van 50 jaar. Wanneer moeten mannen aan de bel trekken? PlusMagazine vroeg het aan onze uroloog dr. Paul Kil.

In het centrum van Brussel staat al tientallen jaren een bronzen beeld van een jongetje: Manneken Pis. Hij plast in een mooie boog een straal water in een fontein. Dat is hoe het meestal gaat bij jonge mannen, maar op latere leeftijd kan de kromming veranderen in een krachteloos stroompje. Soms landen er zelfs drupjes urine op de schoenpunten. Andere plasklachten bij oudere mannen zijn bijvoorbeeld vaker moeten plassen, lang moeten wachten tot het plassen op gang komt en nadruppelen.

Deze klachten hebben vaak te maken met de prostaat: een klier die rondom de plasbuis ligt, direct onder de blaas. De prostaat produceert vocht dat in de plasbuis terechtkomt, waar de vloeistof mengt met zaadcellen uit de testikels. Zo ontstaat sperma. De prostaat is dus belangrijk voor de vruchtbaarheid van de man.

Het groeien van de prostaat kan je niet voorkomen door verandering van leefstijl

Bij de meeste mannen groeit de prostaat wanneer zij ouder worden, vertelt uroloog Paul Kil, die mannen met plasproblemen behandelt in de urologische klinieken van Andros Clinics. ‘Bij jonge mannen is de klier ongeveer zo groot als een kastanje, terwijl oudere mannen soms een prostaat hebben zo groot als een sinaasappel.’ De oorzaak van deze groei is niet precies bekend, maar heeft mede te maken met hormonale veranderingen, aldus Kil. Mannen kunnen deze ontwikkeling in ieder geval niet voorkomen door een verandering van leefstijl. ‘Ook mannen die bijvoorbeeld goed volgens de Schijf van Vijf eten, kunnen zo’n vergrote prostaat krijgen.’

Druk op de plasbuis en een reactie van de blaas

De vergrote prostaat kan twee typen plasklachten veroorzaken. Ten eerste kan de klier de plasbuis een beetje dichtdrukken, als bij een wegversperring van één baan op een tweebaansweg. Kil legt uit: ‘Klachten die hierdoor kunnen ontstaan, zijn een dunnere urinestraal, langer moeten wachten tot de plas op gang komt en nadruppelen.’

Het tweede soort klachten ontstaat doordat de blaas gaat reageren op het moeilijker kunnen plassen, of doordat de prostaatvergroting tegen de blaas drukt, die dan een signaal afgeeft richting de hersenen dat de blaas vol zit. ‘Dit geeft een gevoel van aandrang, waardoor mannen vaker naar het toilet gaan, maar vervolgens komt er weinig urine. Sommige mannen moeten elk uur plassen. Dat is vooral ’s nachts erg vervelend, omdat dit de slaap verstoort. Het is vaak de reden dat mannen hulp gaan zoeken voor hun klachten.’

Vastlopen: als je helemaal niet meer kan plassen

Plasproblemen zijn vervelend, maar meestal niet gevaarlijk. De klachten hebben bijna nooit te maken met prostaatkanker. Kanker groeit namelijk meestal in de buitenkant van de prostaat en de plasbuis zit in het midden van de prostaat. Prostaatkanker drukt dus bijna nooit op de plasbuis.

Een andere angst van mannen met een vergrote prostaat is dat zij helemaal niet meer kunnen plassen, vertelt Kil. ‘Dat kan bijvoorbeeld gebeuren na inname van veel alcohol. In een lage dosering prikkelt deze stof de blaas, waardoor mannen vaker moeten plassen. Maar in een hoge dosering onderdrukt alcohol de signalen van de blaas richting de hersenen, waardoor mannen niet merken dat de blaas vol raakt. Als de prostaat de plasbuis erg sterk dichtdrukt, kan het gebeuren dat de urine helemaal niet meer uit de blaas kan stromen. Dat noemen we vastlopen. Een man moet dan naar het ziekenhuis, waar een zorgverlener een katheter plaatst waardoor de blaas leeg kan lopen.’

Hoeveel last heb ik van plasklachten?

Mannen bepalen zelf wanneer zij hun plasproblemen zo hinderlijk vinden, dat er iets aan moet gebeuren. Soms helpen leefstijlaanpassingen of oefeningen voor de blaas. Als mannen met plasklachten naar de huisarts of uroloog gaan, krijgen zij verschillende onderzoeken die inzicht geven in de ernst en mogelijke oorzaak van de klachten. Op een vragenlijst, de IPSS, geven zij aan hoe hinderlijk de klachten zijn.

> Vul deze IPSS vragenlijst online in op onze website en zie direct de uitslag. Gratis en anoniem

Prostaatonderzoek

Ook voelt de arts via de anus hoe groot de prostaat is en er harde plekken in zitten. Een ander onderzoek is het bijhouden van een plaslijst, waarop mannen gedurende 24 uur opschrijven hoe laat en hoeveel ze plassen. Mannen die bij de uroloog komen met plasklachten, krijgen vaak een echo-onderzoek, waaruit blijkt hoe groot de prostaat precies is. Een ander mogelijk onderzoek is een flowmeting. Daarbij is het verzoek om in een trechter te plassen, die de kracht van de straal meet. Een echo laat zien of de blaas helemaal is leeggeplast. Daarnaast doet de uroloog een bloedonderzoek voor een bepaling van de PSA-waarde. Een verhoogde waarde van dit eiwit kan komen door een vergrote prostaat, een prostaatontsteking of prostaatkanker.

Plasklachten verlichten of genezen

Verschillende medicijnen kunnen plasklachten verminderen. ‘Meestal starten we met een alfablokker’, vertelt Kil. ‘Dit middel zet de uitgang van de blaas een beetje open, waardoor het plassen gemakkelijker gaat. Het medicijn is ook geschikt voor mannen die een keer zijn vastgelopen, want hierdoor herstelt de oude situatie zich vaak weer.’

Mannen die vooral last hebben van veel aandrang, hebben meer baat bij een ander geneesmiddel. Kil vertelt: ‘Zij kunnen een anticholinergicum gebruiken, dat de blaas tot rust brengt. Ook een combinatie van zo’n medicijn en een alfablokker is mogelijk.’

’Beide geneesmiddelen verlichten de plasklachten, maar genezen niet. ‘De prostaat wordt niet kleiner en de blaas niet krachtiger. Een 5-alfa-reductaseremmer laat de prostaat wél krimpen, doordat het middel ingrijpt op testosteron. Maar mannen moeten deze pillen de rest van hun leven slikken, want als ze stoppen, gaat de prostaat weer groeien. We schrijven dit medicijn daarom voornamelijk voor aan mannen die geen operatie willen of kunnen doorstaan.’

Verschillende operatietechnieken

Wanneer medicijnen onvoldoende helpen, komt een operatie in beeld. Kil vertelt over de verschillende mogelijkheden.

‘Bij TURP brengt de uroloog via de plasbuis een elektrisch lisje in en schraapt daarmee laagje voor laagje prostaatweefsel weg. Deze operatie vindt onder algehele verdoving plaats.’

Een nieuwere operatie, Rezum, is minder belastend voor de patiënt. ‘Hierbij steekt de uroloog een dun naaldje waar stoom uitkomt op verschillende plekken in de prostaat. Door de warmte slinkt het weefsel. Deze ingreep vindt plaats onder lokale verdoving en patiënten kunnen direct naar huis. Een ander voordeel is dat mannen geen last krijgen van droog klaarkomen, wat bij TURP altijd gebeurt. Het sperma gaat dan niet meer naar buiten, maar naar de blaas, want dat is de weg van de minste weerstand.’ Rezum heeft ook nadelen. ‘Doordat de prostaat tijdelijk opzwelt, moeten mannen na deze operatie een week een katheter in hebben. Verder is de behandeling alleen geschikt wanneer de prostaat niet erg groot is. Ook vergoeden niet alle zorgverzekeraars Rezum, omdat de operatie nog vrij nieuw is.’

Een derde optie is HoLEP, wat een modernere operatie is dan de traditionele TURP. HoLEP is ook geschikt is voor mannen met een forse prostaatvergroting. ‘De uroloog brengt via de plasbuis een laser in en holt daarmee de prostaat van binnen uit. De ingreep gebeurt onder algehele verdoving en de man moet een nacht in het ziekenhuis blijven met een katheter in. Deze operatie wordt door een beperkt aantal centra aangeboden. Nadeel is wel dat mannen hierna droog klaarkomen.’

Het doel van alle soorten operaties is dat er later geen nieuwe operatie nodig is door nieuwe prostaatgroei. Kil vertelt: ‘Dat lukt bijna altijd bij HoLEP en vaak ook bij TURP. Met Rezum hebben we minder lang ervaring, dus de tijd moet ons leren of ook hierbij geen herhaalde operatie vereist is.’ Gelukkig is er ook dan geen nood aan de man. ‘Rezum is een lichte ingreep, dus we kunnen altijd later nog een HoLEP doen.’ Kortom: zo jong als Manneken Pis kunnen oudere mannen nooit meer worden, maar er zijn bij plasproblemen wél veel mogelijkheden om weer te kunnen plassen als het bronzen ventje.

PlusMagazine interviewde Stef (65) over zijn HoLEP operatie ‘Nu ik weer normaal kan plassen, heb ik veel meer rust.’

Bron PLUS Magazine